24 apr.-Clubavond over creativiteit en verzet in WO2
Maandag 20 april was voor Rotaryclub Laren Blaricum Eemnes een buitengewone clubavond. In een ingetogen en aandachtige sfeer werd stilgestaan bij een getuigenis uit de oorlogsjaren: Het werk van Curt Bloch, dat ook vandaag nog indringend tot ons spreekt.
Zijn Onder Water Cabaret (OWC) omvat een reeks handgemaakte, satirische mini-tijdschriften die Bloch tussen 1943 en 1945 tijdens zijn onderduik in Nederland vervaardigde. In 96 afleveringen — samen goed voor meer dan 1.700 pagina’s — ontvouwt zich een rijk geheel van 492 gedichten, collages en beschouwingen, die circuleerden binnen een kleine verzetsgroep, elke week verscheen een nieuwe editie.
Ondergedoken in Enschede
Zoals het dagboek van Anne Frank voor Nederland een blijvend symbool is geworden, zo heeft dit werk voor velen een vergelijkbare betekenis gekregen. Beide ontstonden in de beslotenheid van een schuilplaats, beide geschreven door Joodse onderduikers, en beide gedragen door een innerlijke kracht die zich niet liet breken.
Wat Blochs werk echter onderscheidt, is de toon: licht, ironisch, soms bijna speels — en juist daarin des te indringender. Zijn teksten ontmaskeren de retoriek van het naziregime door haar belachelijk te maken. In die ironie schuilt geen vlucht, maar een vorm van geestelijke onafhankelijkheid. Het schrijven werd zo een daad van verzet: een manier om te midden van dreiging en onzekerheid de eigen menselijkheid te bewaren en te verdiepen.
Inmiddels hebben zowel het dagboek van Anne Frank als Het Onderwater Cabaret hun plaats gevonden als literaire en historische monumenten die wereldwijd worden gelezen.
Opnieuw toegankelijk gemaakt
Simone Bloch, dochter van Curt, was speciaal overgekomen vanuit New York. De lezing werd verzorgd door Thilo von Debschitz uit Wiesbaden, Rotarylid, grafisch ontwerper, auteur en spreker. In samenwerking met de familie Bloch maakte hij het werk opnieuw toegankelijk en plaatste het in zijn historische context. Daarbij werd duidelijk dat Het Onderwater Cabaret meer is dan een historisch document: het is een levend getuigenis van menselijke veerkracht onder de meest extreme omstandigheden. In Nederland schreef Gerard Groeneveld er in 2023 een boek over.
Verbondenheid over grenzen heen
Deze avond kwam mede tot stand dankzij de vriendschap tussen Rotaryclub Laren Blaricum Eemnes en haar Duitse zusterclub in Kronberg, waarin Gerrit-Jan Hülsenbeck uit Laren een verbindende rol speelt. In deze samenwerking krijgt een kernwaarde van Rotary tastbare vorm: het bevorderen van internationale verbondenheid, wederzijds begrip en vrede.
Een passend slot
Een kort gedicht van Curt Bloch is een passend slot, waarin zijn kenmerkende mengeling van ironie en ontmaskering doorklinkt:
“De Führer spreekt weer groot en luid,
De waarheid? Ach, die blijft wel uit.
Hij bouwt een rijk van duizend jaar,
Maar morgen is het al niet waar.”
Een uitgebreid overzicht van het werk van Curt Bloch is te zien op www.curt-bloch.com
(Dit is een bewerkt verslag van Willem van Spronsen) TV-22-4-2026
