8 juli.-
| Singer Laren zet vanaf 23 september 2026 Herman Kruyder (1881–1935), een van de meest markante en uitzonderlijke expressionisten van Nederland, in een nieuw licht. De tentoonstelling is de eerste monografische presentatie van zijn werk in dertig jaar. Vanwege zijn mentale kwetsbaarheid wordt Kruyder in het verleden vaak weggezet als mad genius, einzelgänger en kinderlijk talent. Op basis van nieuw kunsthistorisch onderzoek plaatst gastconservator Caroline Roodenburg-Schadd juist zijn artistieke ontwikkeling centraal. Kruyder blijkt een kunstenaar met een zeer eigen poëtische beeldtaal vol contrasten. Harmonieuze kleuren staan naast dissonanten en het kinderlijk naïeve naast uitingen van beklemming. Deze spanning geeft zijn kunst een grote zeggingskracht. Herman Kruyder geldt lange tijd als ‘wereldberoemd’ in Nederland. Die reputatie krijgt hij vooral na zijn relatief vroege overlijden op 53-jarige leeftijd. Tijdens zijn leven krijgt hij slechts van enkelen waardering voor zijn werk, maar daarna worden zijn kunst en kunstenaarschap steeds vaker vergeleken met die van Vincent van Gogh. Van Gogh, net als Kruyder een mentaal worstelend kunstenaar die vroeg overlijdt, is dan al uitgegroeid tot een internationaal gevierde beroemdheid. Hij wordt gezien als de geestelijk vader van het expressionisme. Wanneer het expressionisme na de Tweede Wereldoorlog zijn hoogtijdagen beleeft, schuiven kunsthistorici Kruyder naar voren als de belangrijkste Nederlandse expressionist van het interbellum. Toch verdwijnt zijn roem geleidelijk, in tegenstelling tot die van Van Gogh. Sterker nog: na Kruyders laatste overzichtstentoonstelling in 1996-1997 in Haarlem en Enschede is hij nog maar sporadisch in Nederlandse musea te zien. Hardnekkig frame Tegelijkertijd ontstaat rondom Kruyder een hardnekkig frame. Hij wordt neergezet als een depressieve, sterk teruggetrokken kunstenaar die met zijn werk eigenlijk buiten de kunstwereld staat. Na zijn dood groeit zo het beeld van de ‘gedoemde kunstenaar’: een figuur van wie het werk vooral door psychische problemen zou zijn bepaald. Inmiddels blijkt dit beeld te eenzijdig. Nieuw onderzoek laat zien dat Kruyder weliswaar op latere leeftijd lijdt aan terugkerende psychoses, maar dat hij in de perioden daartussen vrijwel normaal functioneert. Tijdens zijn psychoses werkt hij bovendien niet. Wanneer de bekende etiketten loskomen van zijn persoon, verschijnt een veelzijdig kunstenaar én mens, met al zijn kwetsbaarheden, ambities en talenten.  Eigen beeldtaal Kruyder ontwikkelt vanaf circa 1917 een geheel eigen poëtische beeldtaal waarin schoonheid en onrust, droom en werkelijkheid, naïviteit en existentiële spanning samenkomen. Zijn werk onderscheidt zich door een grote gevoeligheid voor sfeer en emotie en een opvallende verbeeldingskracht. Met zijn intense kleurgebruik en vrije omgang met verf groeit hij uit tot een ware ‘schilders-schilder’. << Herman Kruyder, Zelfportret met penseel, ca. 1934-1935, olieverf op doek, 59 x 51,9 cm, Kunstmuseum Den Haag Dieren als spiegel van de ziel Een bijzonder hoogtepunt binnen zijn oeuvre – en tijdens de tentoonstelling in Laren – vormt de serie indrukwekkende dierverbeeldingen die hij in zijn laatste levensjaren in Blaricum maakt. Nadat Kruyder in 1926 voor het eerst wordt getroffen door een zware psychose, keren deze vanaf 1929 steeds vaker terug. Omdat een effectieve behandeling destijds nog niet bestaat, verhuist hij op advies van zijn arts samen met zijn vrouw Jo naar het Gooi. In de dorpse, maar tegelijkertijd artistiek bruisende omgeving van Blaricum vindt hij nieuwe inspiratie. Hier ontstaan monumentale werken als De hond, De hengst en Het kalf, waarin hij op indringende wijze oerdriften, angst, verlangen en kwetsbaarheid verbeeldt. Lange tijd worden deze schilderijen vooral geïnterpreteerd vanuit Kruyders psychische ziektegeschiedenis. Nieuw onderzoek laat echter zien dat deze werken veel meer zijn dan persoonlijke ontboezemingen. Anders dan vaak wordt aangenomen, zijn zij zeker niet alleen uitingen van zijn psychische gesteldheid. Integendeel: als kunstenaar is hij zich bewust van zijn ambities en wil hij zich met deze expressionistische schilderijen nadrukkelijk positioneren binnen de nationale en internationale kunstwereld.    Afbeelding linksboven: Herman Kruyder, De hengst, ca. 1932-1934, olieverf op doek, 110 x 123,7 cm, Collectie Rijksmuseum Twenthe. Enschede, verworven met steun van de Vereniging Rembrandt. Afbeelding rechtsboven: Herman Kruyder, De hond, 1931, olieverf op doek,110 x 122 cm, Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam. Aankoop met steun van Vereniging Rembrandt. Afbeelding onder: Herman Kruyder, Het kalf, 1932, olieverf op doek, 109 x 123,5 cm, Singer Laren, bruikleen Collectie RegnaultJo Kruyder-Bouman Ook is er in de tentoonstelling aandacht voor Jo Kruyder-Bouman (1886–1973). Kruyder-Bouman blijkt een veelzijdige kunstenaar die onder meer bekend stond om haar kinderboeken en houtsneden. Herontdekking van een expressionist Met circa 170 schilderijen en honderden tekeningen laat Kruyder een relatief klein maar uitzonderlijk krachtig oeuvre na. Singer Laren nodigt bezoekers uit (opnieuw) kennis te maken met een kunstenaar die een unieke plaats inneemt binnen de Nederlandse moderne kunst. De tentoonstelling Herman Kruyder is van 23 september 2026 t/m 14 februari 2027 te zien in Singer Laren. De tentoonstelling en de bijbehorende monografie zijn samengesteld door gastconservator Caroline Roodenburg-Schadd. De monografie verschijnt bij Waanders Uitgevers (ISBN 9789462627208, €35). |
 Herman Kruyder, De varkensdoder, circa 1925 olieverf op doek, 56 x 58,5 cm, Van Abbemuseum, Eindhoven |
