11 sept.- De afgelopen week kreeg ik van mijn tandarts een tandenborstel mee naar huis. Zou ze weten, dacht ik dat het een Larense uitvinding is? Een opmerkelijke door Elias Stark (1849-1933). Hij was niet alleen een verdienstelijk kunstschilder en uitzonderlijk etser, maar ook -net als zijn vader- apotheker. Daarnaast tandarts.
Hij schilderde graag ‘en plein-air’, een manier van schilderen in de open lucht die de kunst in Frankrijk midden negentiende eeuw voor goed had veranderd, omdat men had uitgevonden hoe verf in metalen tubes goed bleef en vervoerbaar.
Kunstenaars, met name de ‘impressionisten’, konden sindsdien met ezel, schilderkistje en verf er op uit de natuur in. Maar wat met olieverf kan, moet toch ook kunnen met tandpoeder?
En zo werd Elias Stark de uitvinder van de tube tandpasta.
Er zijn meer unieke Larense uitvindingen en initiatieven. Die van Henri Polak (1863-1943 bijvoorbeeld. De Laarder woonde op Engweg 21 en was grondlegger van de moderne vakbeweging. Hij zat afwisselend in Eerste- en Tweede Kamer en in de Larense gemeenteraad (1919-1923).
Zijn belangrijkste wapenfeit; het laten opnemen in 1922 van een ‘welstandsbepaling’ in de bouwverordening. Dit om de nieuwbouw destijds van ‘caricaturen van landhuizen’, ‘karakterlooze dingen’, en ‘wanstaltige bouwsels’ tegen te gaan die de schoonheid van het oude dorp Laren dreigden te vernietigen. Deze gemeentelijke schoonheidscommissie zou de ‘nieuwe leelijkheid’ moeten voorkomen . Wie bouwen wil in Laren, weet bij voorbaat dat een minderwaardig ontwerp geen kans heeft toegelaten te worden. Aanleiding waren o.a de (ELTA) kubuswoningen tegenover de Laarder molen. ( zie foto)
Wie absoluut niet in deze kweekvijver van Larens talent mag ontbreken is Johan van Wulfen (1838–1912). De schoolmeester ontwikkelde rond 1885 de ‘Sprekende Letterbeelden’, een vernieuwende lesmethode waarmee kinderen gemakkelijker het alfabet leerden. Letters werden gekoppeld aan aansprekende, kleurrijke voorstellingen. Van Wulfen werkte daarbij samen met de Hilversumse boekhandelaar en uitgever – de voorloper van de latere Gooi- en Eemlander- Johannes Geradts, die de methode uitgaf en landelijk verspreidde.
Bij Van Wulfens overlijden ging het fortuin naar dochter Margot die het na haar overlijden in Rome weer toebedeelde aan het Van Wulfenfonds dat ouderen die het wat minder hebben in Laren nog steeds helpt.
Een ander inventief karakter was Ton Spoelder, de voormalig keurslager van de Nieuweweg, die de naam bedacht van de slavink. Hoe? ’Na de Pasen bleef keurslager Jaap Boerwinkel uit Amersfoort met het nodige vlees zitten, aldus de Gooi- en Eemlander. Hij maakte er rolletjes varkensgehakt van vermengd met koffiemelk, 1 ei, beschuit, kruiden en zout en wikkelde het in rolletjes in overgebleven ontbijtspek. Ton Spoelder vervolmaakte het recept en noemde het ’slavink’ en verkocht er diezelfde week 300’.
Een andere Larense uitvinding uit 1913 is ‘de eerste openluchtdancing in Nederland ’, een idee van Jan Hamdorff, gelanceerd en bespot door zijn vriend Hector Treub, de gynaecolog, die in ons dorp wordt geëerd met een straatnaam. Toeval of niet in die straat is het chicsteb ordeel van Laren gehuisvest.T
reub, opleider van de eerste vrouwelijke chirurgen in Nederland , sprak van ‘de Zeedijk van het Gooi’. Waarom?
k vertel u er volgende keer meer ove r.Mijn letters zijn voor deze week op. En ik vertel u over ‘mijn nieuwste ontdekking’, de eerste herfstvakantie die in Nederland ooit gehouden werd. Dat was in Laren in 1905 op de Gooische School!
Bol an mensen, wat een bijzonder dorp. Altijd iets nieuws te ontdekken.
LeoJanssen
